سنڌي بازارِي ٻولن جو ڪوش

اکر «ٻ» سان ٻول

ٻارن مان ڳڀ ٿين، زالون مڙس نه ڪن.

ٻار، اڻ آزمودگار ۽ نامرد مان، بالغ عورت ڪي ڪين وٽي سگھندي. اولاد جي ٿيڻ لاءِ، بالغ ۽ سگھاري مرد جي ضرورت آ. ۲. ٻارن چڙهئي به ڪا ڍڪي ٿي؟!…

ٻارنھن تالي ٻانڀڻي، تيرنھن تالي تاک، سورھن تالي سکڻي، ارڙھن تالي آک، نو تالي نوري چون، ڪارھن تالي ڪاک، ڏائڻ ڏھ-ويھون چون، چوڏھن لھي چراک، سڀني سندي ساک، ھڪڙي ڏئي ھٿري. (سرو، چوڻي)

لفظن جي معنيٰ: تاک؛ تڪيندڙ. سکڻي؛ پڙھيل. آک؛ اک ملائيندڙ. ڪاک؛ ڪاري رنگ واري. چراک؛ چراخ، عورت جو قسم. ڏھ-ويھون؛ ٻه سؤ. چوڏھن؛ چوڏھن-ويھون، ٻه سؤ اسي. ھٿري؛ ڏائڻ جو قسم. ٻانڀڻي يا ٻانڀڻ جي زال سان گڏ ٻين اوصافن واري عورت کان ڀڄي پاسو ڪجي.

ٻارھن تالي ٻانڀڻي، تيرنھن تالي تاک، + سورھن تالي سکڻي، ارڙھن تالي آک، + نو تالي نوري چون، ڪارھن تالي ڪاک، + ڏائڻ ڏھ-ويھون چون، چوڏھن لھي چراک، + سڀني سندي ساک، ھڪڙي ڏئي ھٿري.

تاک؛ تڪيندڙ. سکڻي؛ پڙھيل. آک؛ اک ملائيندڙ. ڪاک؛ ڪاري رنگ واري. چراک؛ چراخ، عورت جو قسم. ڏھ-ويھون؛ ٻه سؤ. چوڏھن؛ چوڏھن-ويھون، ٻه سؤ اسي. ھٿري؛ ڏائڻ جو قسم. ۲. ٻانڀڻي…

ٻانھياريءَ جو بجو به سونو.

ٻانھياري؛ جنھن کي ٻانھن ۾ سونيون چوڙيون ۽ ڪنگڻ پاتل ھجن، امير عورت. امير عورت، اگر ڀونڊو ڏئي ته سڀ ڪو چوندو؛ مون تيمھربان آ ۽ مون ۾ ھُجَّ رکي…

ٻاهر-پيري زال کان پري ڀڄجي.

ٻاھر-پيري؛ گهوماڪڙ، ٻاهر گهمندڙ عورت. رولاڪ عورت کي هرڪو پنھنجو سمجهي منجھس سڌون رکندو آھي. جنھن سببان مٿس جهيڙا ٿيندا آهن.

ٻڪري کير ڏئي، ڦولھڙين گاڏڙ.

عمل مان، ماڻھوءَ جي نيت جي بوءِ ضرور ايندي آ. ۲. ڪم ظرف، فائدي واري ڪم مھل به، اڍنگائي ضرور ڪري. ۳. غريب جي چڱائي به برائي نظر ايندي آ.…

ٻڪرين ۾ نھر پيو، ڪُتي کي هنگڻ آيو.

نَهَر پوڻ؛ بگهڙ جو حملو ڪرڻ. ھنگڻ اچڻ؛ لڪڻ لاءِ بھانو ملي وڃڻ. ڏکئي وقت ڪير به مدد نه ڪري، هٿائين بھانو ڪري ڀڄي وڃي. ۲. ٻڪرين ۾ بگهڙ پيو،…

ٻلي ست ڪئا کائي، حج هلي.

ست ڪئا کائڻ؛ سڄي ڄمار ظلم ڪرڻ. حج تي ھلڻ؛ ڏيکاءَ واري عبادت ڪرڻ. ظالم، گهڻا گناهه ڪرڻ بعد، ڏيکاءَ لاءِ نيڪيءَ جا ڪم به ڪندو آ. ۲. ست ڪئا…

ٻلي کائيندي ڪين ساري، هنگندي ساري.

ڪنجوس کائڻ وقت خوش ٿئي، موٽائڻ وقت ميڪٽ ڪري. ۲. بيوقوف پھرين سوچي قدم نه کڻي، بعد ۾ پڇتائي. ۳. ٻلي کائيندي ڪين ساري، پر کنگهندي ساري. (هندي) ۴. ٻلي…

ٻن جي وچ ۾ ٽيون، ٻچي ڦاڙائي.

ٻَچي ڦاڙائڻ؛ ڪانئچ لاھرائڻ، بيعزتي ڪرائڻ. پرائي معاملي ۾ ٽپو ڏئي نه گھڙجي. ان سان عزت ھرگز نه ملندي، ھٿئون جيڪا آھي، ان جي وڃڻ جا به امڪان آھن.

ٻه تراريون، هڪ مياڻ ۾ نه ماپن.

ترار؛ مڙس. ھڪ مياڻ؛ هڪ زال. ھڪڙي عورت جا ٻه مڙس نه ٿي سگهندا. هڪ هٿ سان، ٻه ڪم ڪين ڪري سگهبا. هڪ ٿانءَ ۾ ٻه پاڻيٺون نه رکي سگهبيون.…

ٻه تراريون، هڪ مياڻ ۾ نه ماپن. (سنڌ، پھاڪو)

ترار؛ مڙس. ھڪ مياڻ؛ هڪ زال. ھڪڙي عورت جا ٻه مڙس نه ٿي سگهندا. هڪ هٿ سان، ٻه ڪم ڪين ڪري سگهبا. هڪ ٿانءَ ۾ ٻه پاڻيٺون نه رکي سگهبيون. ۲. ٻه تراريون، هڪ کپ ۾ نه سمائجن. (تيلگو) ۳. ڪانھي ٻن ترارين جاءِ، هڪ مياڻ ۾. ۴. ٻه ترارون، هڪ مياڻ ۾ نه ماپنديون. ۵. ٻه تلوارون، هڪ مياڻ ۾ نه اچي سگهنديون.

ٻوڦو

ذ. صفت. اَڻڄاڻ، موڳو، بيوقوف. غافل. (ذ) مردانو مخصوص عضوو.

ٻين سان پنج، يارن سان ڪيھا پنج.

ڪيها؛ ڪهڙا. پنج؛ پنج رپيا، ليکا چوکا، حساب ڪتاب. ٻين سان ڀلي حساب ڪتاب ڪجي، پر سنگت ۾ نه ڪجي. ۲. ٻين سان ڀلي آڙا گوڙي ڪجي، پر سنگت ۾…

ٻيو سڀ ڪو هوريان هلي، ڍيڪڻ پائي ڊڪون.

ڍيڪڻ؛ ڍيڪ ڏيندڙ عورت، ويچارا ڪڍندڙ، عيب اگھاڙيندڙ. ٻيا سڀئي سوچي سمجهي ڳالھائيندا آھن، پر ڍيڪر عورت کي جتان ايندو آ، اتان پئي ڳالھائيندي آ. ۲. ٻيو هر ڪو هوريان…